Taliban ve Kızların Eğitim Hakkı

Taliban’ın 15 Ağustos 2021 tarihi itibariyle Afganistan’ın yönetimini “yeniden” ele geçirmesi birçok farklı endişenin yanında “Peki kızların eğitimi ne olacak?” sorusunu da akıllara getirmişti. Bunun en büyük sebebi ise Taliban’ın iktidarı elinde tuttuğu 1996-2001 döneminde kadınlara karşı yürürlüğe koyduğu akıl almaz ve acımasız uygulamalardı. Bu dönemde Taliban din ve ahlak kisvesi altında, kadınların çalışmayı bırakın yanında kan bağı bulunan bir erkek olmadan dışarı çıkmasını bile yasaklamıştı. Kadınlar “namuslarını korumak” için siyah burka giymeye zorlanmış aksi taktirde ağır bir kırbaç cezasına mahkûm edilmişlerdi. Ama bu uygulamalardan en yıkıcı olanı kızların eğitim almalarının engellenmesiydi (en çok tepki toplayan uygulama da bu olmuştu zaten). Önce kızların erkeklerden ayrı sınıflarda yalnızca kadın öğretmenlerden eğitim almalarına izin verilmiş ardından eğitim yaşı gitgide düşürülmüş en sonunda ise tamamen yasaklanmıştı. Hatta bunu garantilemek için öğrenciler içindeyken okullar bombalanmış ve yüzlerce kız çocuğu ölüme mahkûm edilmişti. (Kadınların sadece kadın doktorlar tarafından incelenmelerine izin verirken kız çocuklarının eğitim almalarını engellemekteki mantık hatasını anlamayan insanlar tarafından konulan kurallardı bunlar.) Tüm bu yasaklara rağmen gizli saklı okula gitmeyi başaran kız çocukları olduysa da çoğu kız için bu böyle olmamış ve bir jenerasyon eğitimsiz kalmıştı.

Elbette Taliban’ın 2001 yılında iktidardan düşmesiyle her şey normale dönmeye başlamıştı. UNESCO’nun verilerine göre Taliban’sız geçen 17 sene içerisinde ilkokula giden kız sayısı neredeyse sıfırdan iki buçuk milyona çıkmış ve kadınların okuma yazma oranı da ikiye katlanarak %30’a ulaşmıştı. Bu, Afgan eğitim sistemi için önemli bir başarıydı.

İşte tüm bu etkenler göz önünde bulundurulduğunda 17 yıl aradan sonra Taliban’ın yeniden ülkeyi ele geçirmesinin kadınlar başta olmak üzere Afgan halkında büyük bir endişe uyandırdığını anlayabiliyoruz. Taliban’la görüşmeler düzenlenerek geçmişte yaşananların tekerrür etmemesi için anlaşmaya varıldı. Taliban 15 Ağustos’ta iktidara geçmeden önce kızların eğitimine karşı daha “yenilikçi” bir yaklaşım izleyeceklerini bildirdi. Yüksek Eğitim Bakanı Abdul Baqi Haqqani’nin açıklamalarına göre kızların erkeklerle karma olmama şartıyla eğitim görebilecekler. (Haqqani bunu açıklardan böyle bir değişiklik yapmaktan hiç pişmanlık duymadıklarını, bunu İslam’ın bir gerekliliği olduğunu belirtmiştir.) Okula giden kızların örtünmeleri şart ancak burka giyip girmeyeceklerine dair bir açıklama yapılmadı. Haqqani ayrıca Taliban’ın "İslami, millî ve tarihî değerlerimize uygun, diğer yandan diğer ülkelerle rekabet edebilecek makul ve İslami bir müfredat oluşturmak" istediğini belirtti. Ülkedeki çoğu okulun kız ve erkekleri ayrı ayrı okutmaya yetecek bütçelerinin olmadığını söyleyenlere ise “Bir şekilde bir çözüm bulunur.” diyerek cevap verdi.

Uzun sözün kısası yapılan açıklamalara göre Taliban yönetiminde kızlar (şimdilik) belli koşul ve kısıtlamalar altında eğitimlerine devam edebilecekler. Elbette bu, Taliban’sız geçen senelerde alışılan kıyafet kısıtlaması olmayan modern ve karma eğitime kıyasla oldukça baskıcı ve alt düzey bir “seçenek” olarak kalmakta. Ancak elbette bu bir seçenek değil bir dayatma… Tüm problemlerin temelinde de bu yatmıyor mu zaten?

Irmak ÜZÜM

You can also check out: https://mailchi.mp/9dc0804b8cb5/speak-out-ocak-ayi-bulteni